Odpady i gospodarowanie nimi jest ciągle aktualne i dotyczy każdego człowieka, a nie tylko instytucji specjalnie do tego celu powołanych.

Jak poważnym problemem są odpady może uzmysłowić tych kilka poniższych faktów:

• Polacy produkują rocznie około 10 milionów ton odpadów komunalnych i około 130 milionów ton odpadów przemysłowych,

• Zaledwie nieco ponad 200 tyś. ton odpadów komunalnych jest kompostowanych,

• Przez ostatnie 20 lat ilość nagromadzonych odpadów zwiększyła się trzykrotnie,

• W Polsce na składowiskach znajduje się około 4 miliony ton odpadów komunalnych i około 2 miliardów (!) ton odpadów przemysłowych,

• Gdyby z odpadów zgromadzonych w Polsce usypać górę, to rozciągała by się ona na długości kilometra i miała wysokość 2 razy większą niż Mont Everest,

• Polacy zużywają rocznie ok. 2100 milionów opakowań szklanych i 400 milionów puszek nadających się do powtórnego wykorzystania.

Nasza codzienna działalność sprawia, że każdy z nas wytwarza odpady. Są nimi zużyte ubrania, stare zeszyty, obierki z warzyw czy owoców, opakowania po komputerze, stare lodówki, których być może nie da się naprawić. Wyliczać można by bez końca. Każda nowa rzecz ma w sobie element nieprzydatności, który wcześniej czy później staje się bezużyteczny, wtedy nazywamy go śmieciem lub odpadem. Wszyscy każdego dnia wytwarzamy odpady, nie zawsze jednak staramy się ograniczyć ich ilość. Równocześnie nieomal każda decyzja o zbudowaniu nowego składowiska odpadów w danym rejonie aktywizuje społeczności lokalne do wszelkich działań mających na celu jej zmianę.

Dlaczego jednak jesteśmy tak niekonsekwentni i nie koncentrujemy swych działań na zapobieganiu powstawania odpadów? Mało tego, niektórzy członkowie naszego społeczeństwa, aby uniknąć kosztu wywozu śmieci, tworzą dzikie wysypiska za płotem, nie martwiąc się o to, co dalej....?

Tymczasem nowoczesne składowiska to zakłady utylizacji odpadów rygorystycznie przestrzegające zasady ochrony środowiska. Wszystko to wskazuje, że mimo szeregu podjętych działań w zakresie edukacji, mamy jeszcze wiele do zrobienia.

Wedle światowych statystyk krajem wiodącym prym, jeśli chodzi o ich wytwarzanie jest Japonia, w której jeden mieszkaniec produkuje 1000 kg śmieci domowych w ciągu roku. Na drugim miejscu znajdują się Stany Zjednoczone z 864 kg na jednego mieszkańca. W Europie przodują Niemcy (mimo ich aktywności ekologicznej), gdyż przypada tam 460 kg odpadów na osobę. Francuzi i Włosi produkują ok. 300 - 330 kg na osobę, a my Polacy też już osiągnęliśmy poziom europejski i wytwarzamy między 250 a 300 kg odpadów na mieszkańca, w zależności od regionu.

Konferencja UNICED, która odbyła się w Rio de Janeiro w 1992r. była wielkim krokiem w kwestii ochrony środowiska dla świata. Aż 180 państw podpisało się pod końcowym dokumentem zwanym „Agendą 21" i wielu ludzi postrzega ten dokument jako najważniejszy dla prawa międzynarodowego, od czasu uchwalenia w 1976r.

W czterdziestu rozdziałach Agendy opisano prawie każdy rodzaj aktywności człowieka i oceniono jego wpływ na środowisko, jak również wskazano najważniejsze problemy stojące przed ludzkością Agenda 21 określała formy współpracy pomiędzy państwami, narodami i grupami społecznymi na rzecz powstrzymania degradacji środowiska naturalnego w skali całego globu. Nie jest to ustawa, gdyż nikt nie będzie karany za nieprzestrzeganie postanowień „Agendy 21", jednak fakt, że podpisało ją 181 państw nadaje jej bardzo dużą rangę.

Mówiąc krótko, odpady to pozostałości po różnych formach działalności ludzkiej; zużyte przedmioty oraz substancje stałe, a także nie będące ściekami substancje ciekłe, powstające w związku z bytowaniem człowieka lub działalnością gospodarczą. Dokąd więc trafiają rzeczy nieprzydatne, powstałe w danym miejscu i czasie? To takie proste!

Wiadomo - na składowisko!

Do odpadów zaliczamy substancje stałe i zużyte przedmioty oraz substancje ciekłe nie będące ściekami, które powstają w związku z bytowaniem człowieka lub działalnością gospodarczą. Najczęściej odpady dzieli się w związku z ich pochodzeniem na: odpady przemysłowe (produkcyjne) i komunalne (bytowe). Odpady przemysłowe to najczęściej odpady będące produktami ubocznymi powstającymi w wyniku działalności gospodarczej (górnictwo węgla kamiennego, górnictwo i hutnictwo rud żelaza i metali kolorowych, przemysł energetyczny). Ilość odpadów przemysłowych warunkuje stopień rozwoju cywilizacji, struktura przemysłu, technologii i rozwój gospodarki odpadami jako surowcami wtórnymi. Ilość odpadów przemysłowych w Polsce w ostatnich latach nieznacznie wzrosła.

Odpady komunalne (bytowe, domowe) są produkowane w wyniku działalności bytowo-gospodarczej człowieka w środowisku miejskim i osiedlowym (w tym działalność handlowa, oświatowa, kulturalna itd.). Skład, właściwości i ilość odpadów komunalnych zależne są od typu zabudowy i systemu grzewczego mieszkań. W większości odpady komunalne zawierają ok.40-50% substancji organicznych, fosfor, potas oraz pierwiastki śladowe (molibden, miedź, cynk, nikiel) występujące przeważnie w formie nietoksycznej i łatwo przyswajalnej. Odpady komunalne są najczęściej przyczyną skażeń powietrza, wody, gleby patogenami (dla których stanowią pożywkę) i są miejscem żerowania ptactwa, owadów, gryzoni będących nosicielami chorób zakaźnych.

Poza odpadami przemysłowymi i komunalnymi wyróżnia się odpady niebezpieczne. Odpady niebezpieczne to takie, które ze względu na swoje pochodzenie, skład chemiczny, biologiczny, inne właściwości i okoliczności stanowią zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi oraz środowiska. Są one wytwarzane głównie w procesach technologicznych w przemyśle, rolnictwie i przetwórstwie rolnym, gospodarce komunalnej, transporcie, służbie zdrowia, itp. Do odpadów niebezpiecznych zalicza się także odpady promieniotwórcze, powstające podczas wytwarzania, przechowywania, składowania i stosowania materiałów jądrowych i źródeł promieniotwórczych oraz eksploatacji i likwidacji obiektów jądrowych. Klasyfikację odpadów niebezpiecznych przeprowadza się w oparciu o ich listę stworzoną przez Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (obecnie Ministra Środowiska), w porozumieniu z Prezesem GUS. Odpady niebezpieczne mogą być składowane jedynie na specjalnych składowiskach lub, w przypadku niemożności dowozu ich na takowe, na wydzielonych częściach innych składowisk. Polska do maja 2004 została zobowiązana do dostosowania oraz zmiany przepisów dotyczących składowania odpadów niebezpiecznych, aby były one zgodne z wymogami Unii Europejskiej. Składowiska te muszą spełniać wszystkie warunki przewidziane dla odpadów niebezpiecznych w decyzjach o budowie składowiska. Na co dzień w naszych domach mamy również do czynienia z odpadami niebezpiecznymi. Do najczęstszych należą: żarówki rtęciowe, halogenowe, neonówki, oleje, smary, baterie, akumulatory, termometry, detergenty, lekarstwa, lakiery, farby, kity, tłuszcze, woski, popioły.

Wszystkie odpady uznane są za uciążliwe dla środowiska naturalnego, prowadząc do zanieczyszczania wód powierzchniowych, gruntowych, gleby, skażenia powietrza, obniżania walorów estetycznych i krajobrazowych. Stopień uciążliwości odpadów zależny jest od szkodliwości dla środowiska naturalnego i zdrowia ludzkiego.

Obecnie w Polsce produkuje się około 137 min ton odpadów rocznie, z czego 125 mln. ton stanowią odpady przemysłowe, a 12 min ton komunalne. Oznacza to, iż każdy mieszkaniec naszego kraju w swoim gospodarstwie domowym wytwarza każdego roku średnio 0,29 ton odpadów komunalnych. Nie jest to ilość osiągana w wysoko uprzemysłowionych krajach europejskich (średnio 0,36-0,621), szacuje się jednak, iż w ciągu najbliższych lat ilość odpadów (głównie komunalnych) w Polsce znacznie wzrośnie.

Problem odpadów w naszym kraju jest dodatkowo coraz bardziej odczuwalny w związku z brakiem sprawnego systemu ich utylizacji. Podstawową metodą „zagospodarowania" większości odpadów nadal pozostaje deponowanie ich na wysypiskach. W przypadku odpadów przemysłowych aż 35,4% ich całkowitej ilości jest wywożone na różnego rodzaju składowiska, 64,4% wykorzystywane gospodarczo, a jedynie 0,20% unieszkodliwiane. Ilość utylizowanych odpadów komunalnych jest jeszcze niższa. Jedynie 1,8% ich całkowitej masy jest poddawane przetwarzaniu w kompostowniach, reszta zostaje wywożona na składowiska, z czego przed wywozem tylko 5, 90% poddawane jest wstępnemu selekcjonowaniu.

Najistotniejsze w krajowej gospodarce odpadami wydaje się obecnie: utworzenie zaplecza technicznego do przeprowadzania segregacji i oczyszczania pozyskanych odpadów; podjęcie inwestycji w zakresie technologii recyklingu, umożliwiających przetwarzanie części każdego rodzaju materiału wprowadzanego na rynek oraz propagowanie w społeczeństwie zasad racjonalnej gospodarki odpadami.

Uwarunkowania społeczno-psychologiczne, choć często lekceważone przez decydentów, są jednym z podstawowych czynników warunkujących pomyślne i szybkie wdrożenie zasad racjonalnej gospodarki odpadami w kraju. Selektywna zbiórka surowców wtórnych jest możliwa jedynie przy pełnej akceptacji świadomego ekologicznie społeczeństwa. Do nawyków mieszkańców powinna należeć zarówno wstępna segregacja odpadów w ich gospodarstwach domowych, jak również świadome dokonywanie zakupów takich produktów, których przynajmniej część (np. opakowanie) jest przydatna do ponownego przetwórstwa.